Τραμ 500 εκατομμυρίων στη Λεμεσό: Οι ράγες του μέλλοντος απαιτούν σεβασμό των λεωφορείων σήμερα

Ένα φιλόδοξο όραμα απέναντι στο καθημερινό μποτιλιάρισμα

Η πρόσφατη συνέντευξη του Δημάρχου Λεμεσού Γιάννη Αρμεύτη στην τηλεόραση του Σίγμα παρουσίασε τα πρώτα δεδομένα της προκαταρκτικής μελέτης για τη δημιουργία δικτύου τραμ στην πόλη. Με βάση τη συνεργασία του Δήμου με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Πανεπιστήμιο Frederick, το κόστος κατασκευής υπολογίζεται μεταξύ 25 και 35 εκατομμυρίων ευρώ ανά χιλιόμετρο, ανεβάζοντας τη συνολική δαπάνη για ένα βασικό δίκτυο στα 500 εκατομμύρια ευρώ.

Η συζήτηση για ένα μέσο σταθερής τροχιάς σε μια παραλιακή μητροπολιτική περιοχή άνω των διακοσίων χιλιάδων κατοίκων είναι επιστημονικά θεμιτή. Το τραμ αναδιαμορφώνει τον δημόσιο χώρο, εξυπηρετεί μαζικές ροές χωρίς ρύπους και προσφέρει μεταφορική ικανότητα που τα απλά λεωφορεία δύσκολα μπορούν να φτάσουν σε άξονες υπερβολικής πυκνότητας. Ωστόσο, η προβολή ενός έργου μισού δισεκατομμυρίου ευρώ ως απάντηση στη σημερινή ασφυξία της Λεμεσού πάσχει από μια βασική αντίφαση: πριν μια πόλη αποφασίσει να στρώσει ράγες, οφείλει να αποδείξει ότι μπορεί να διασφαλίσει την προτεραιότητα των μέσων μαζικής μεταφοράς στην άσφαλτο.

Η αντίφαση των ανενεργών λεωφορειολωρίδων

Το βασικό επιχείρημα της δημοτικής αρχής είναι ότι η χρήση του λεωφορείου παραμένει καθηλωμένη στο τρία με πέντε τοις εκατό επειδή τα οχήματα εγκλωβίζονται στις ίδιες ουρές με τα αυτοκίνητα, με μοναδική εξαίρεση τη γραμμή 30 στον παραλιακό.

Την ίδια στιγμή, όμως, στον ίδιο ακριβώς παραλιακό άξονα, οι χαραγμένες λεωφορειολωρίδες παραμένουν επισήμως ανενεργές, λειτουργώντας στην πράξη ως απέραντο υπαίθριο πάρκινγκ για ιδιωτικά αυτοκίνητα με αναμμένα αλάρμ. Αν ο Δήμος και το κράτος διστάζουν να προστατεύσουν μια απλή λωρίδα λεωφορείου με κάμερες και διαχωριστικά κράσπεδα, είναι εντελώς ανεδαφικό να πιστεύουμε ότι θα επιβάλουν αποκλειστικό διάδρομο για τραμ. Το τραμ απαιτεί απαραβίαστο χώρο κίνησης. Χωρίς την πολιτική βούληση για αυστηρή πάταξη της παράνομης στάθμευσης, οι ράγες θα κατέληγαν είτε μπλοκαρισμένες από οχήματα είτε παγιδευμένες σε ατελείωτες τοπικές αντιδράσεις.

Πρώτα τακτικές λύσεις για τα λεωφορεία, μετά βαριά σιδηροδρομικά έργα

Όλες οι ευρωπαϊκές πόλεις που διαθέτουν σήμερα υποδειγματικά δίκτυα τραμ, από το Στρασβούργο μέχρι το Μονπελιέ και το Γκρατς, ακολούθησαν μια λογική σειρά. Δεν ξεκίνησαν σκάβοντας ολόκληρες λεωφόρους για χρόνια, αφήνοντας τα λεωφορεία τους στην τύχη τους. Αντίθετα, έχτισαν την εμπιστοσύνη των πολιτών στη μαζική μετακίνηση μέσα από γρήγορα και χαμηλού κόστους βήματα:

1. Πραγματικές λεωφορειολωρίδες (Bus Rapid Transit): Άμεσος φυσικός διαχωρισμός και ηλεκτρονική αστυνόμευση των λεωφορειολωρίδων σε βασικούς άξονες όπως η Σπύρου Κυπριανού και η Νίκου Παττίχη, δίνοντας στο λεωφορείο άμεσο πλεονέκτημα ταχύτητας.
2. Προτεραιότητα σηματοδότησης (Transit Signal Priority): Σύνδεση των λεωφορείων με τα φανάρια μέσω συστημάτων ITS, εξασφαλίζοντας πράσινο κύμα και μειώνοντας δραστικά τους χρόνους διαδρομής χωρίς σκαψίματα.
3. Οργανωμένοι περιφερειακοί σταθμοί Park and Ride: Ανάσχεση των αυτοκινήτων στις εισόδους της πόλης και γρήγορη μεταφορά των οδηγών στο κέντρο με συνεχή δρομολόγια shuttle.

Μόνο όταν οι λεωφορειακοί διάδρομοι αποδείξουν στην πράξη ότι ο πολίτης αφήνει το αυτοκίνητό του εφόσον έχει ένα αξιόπιστο μέσο, αποκτά νόημα η αναβάθμιση του άξονα σε γραμμή σταθερής τροχιάς. Το να περιμένουμε το κρατικό κονδύλι των 500 εκατομμυρίων σημαίνει απλώς άλλα δέκα χρόνια αδράνειας.

Αντιφατικές κινήσεις στις γειτονιές

Η εξαγγελία για το τραμ συνυπάρχει με αποφάσεις για μαζικές μονοδρομήσεις σε πυκνοκατοικημένες περιοχές όπως η Νεάπολη και το κέντρο. Το επιχείρημα ότι ο μόνος τρόπος για να καθαρίσουν τα πεζοδρόμια είναι να μονοδρομήσουμε τους δρόμους και να χαράξουμε επίσημες εσοχές στάθμευσης συνιστά υποχώρηση απέναντι στην παρανομία.

Αυτή η προσέγγιση επιταχύνει την κίνηση των οχημάτων μέσα στις γειτονιές, υποβαθμίζει την ασφάλεια των πεζών και διαιωνίζει την αντίληψη ότι το αυτοκίνητο αποτελεί τη μόνη προτεραιότητα. Παράλληλα, η διαρκής πίεση για άμεση κατασκευή του Βόρειου Παρακαμπτηρίου ως απόλυτη προτεραιότητα ανακυκλώνει τη λογική της δεκαετίας του 1980. Περισσότεροι αυτοκινητόδρομοι σημαίνουν περισσότερα αυτοκίνητα που καταλήγουν στις εισόδους της πόλης.

Αποφάσεις και πράξεις στο παρόν

Η Λεμεσός δεν χρειάζεται να περιμένει ευρωπαϊκά ταμεία και κρατικούς προϋπολογισμούς μιας άλλης δεκαετίας για να ξεκινήσει τη μεταμόρφωσή της. Τα εργαλεία για την επίλυση του κυκλοφοριακού βρίσκονται ήδη μπροστά μας.

Ο Δήμος και το Υπουργείο Μεταφορών οφείλουν να ενεργοποιήσουν και να αστυνομεύσουν τις λεωφορειολωρίδες στον παραλιακό, να κατασκευάσουν προστατευμένους ποδηλατοδρόμους και να λειτουργήσουν πραγματικά σημεία Park and Ride. Αν δεν αποδείξουμε ότι μπορούμε να διαχειριστούμε τον δημόσιο δρόμο με σεβασμό στον πεζό και στο λεωφορείο σήμερα, καμία συζήτηση για τραμ δεν πρόκειται να έχει αντίκρισμα.

--- Βασισμένο στη συνέντευξη του Δημάρχου Λεμεσού Γιάννη Αρμεύτη και στο σχετικό ρεπορτάζ του [Sigmalive](https://www.sigmalive.com/news/local/1334431/paroysiastikan-ta-prwta-stoikhia-ghia-tram-sti-lemeso-skhediasmos-kai-kostos).