Το ψηφιακό και λειτουργικό κενό: Γιατί η Κύπρος δεν μπορεί να λύσει το κυκλοφοριακό χωρίς Ευφυή Συστήματα Μεταφορών
Μια ήττα σαράντα ετών που δεν κρύβεται πλέον
Η εκτενής ραδιοφωνική συζήτηση στην εκπομπή «Πρόσωπο με πρόσωπο» του Τρίτου Προγράμματος του ΡΙΚ, με τη συμμετοχή του Αναπληρωτή Καθηγητή Συγκοινωνιών του Πανεπιστημίου Κύπρου Λουκά Δημητρίου και του Διευθύνοντος Συμβούλου της ΕΜΕΛ Γιώργου Κυριάκου, παρουσίασε μια ωμή και τεκμηριωμένη καταγραφή του συγκοινωνιακού αδιεξόδου της χώρας. Μετά από σαράντα χρόνια όπου η πολιτεία παραχώρησε το σύνολο του οδικού χώρου αποκλειστικά στο ιδιωτικό αυτοκίνητο, οι πόλεις μας έχουν φτάσει στα όρια της απόλυτης παράλυσης.
Στη Λεμεσό, το τίμημα αυτών των επιλογών είναι δραματικό. Ο αυτοκινητόδρομος που κατασκευάστηκε πριν από τέσσερις δεκαετίες στα τότε όρια της πόλης βρίσκεται πλέον στο κέντρο του αστικού ιστού, λειτουργώντας ως ένα άτυπο εσωτερικό σύνορο. Οι πολίτες που κινούνται από τις βόρειες συνοικίες προς το κέντρο χάνουν έως και σαράντα πέντε λεπτά για να περάσουν έναν και μόνο κυκλικό κόμβο, σαν να «δείχνουν διαβατήριο». Κι όμως, ο δημόσιος διάλογος συνεχίζει να αναλώνεται σε ανέξοδες υποσχέσεις, πρόσκαιρες φωτοβολίδες και ανακύκλωση μελετών, την ώρα που τα εγκεκριμένα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας μένουν ανενεργά στα συρτάρια.
Το έλλειμμα των ITS: Φθηνή τεχνολογία που παραμένει ανεκμετάλλευτη
Παρεμβαίνοντας απευθείας από το Παγκόσμιο Συνέδριο Smart Cities στη Βαρκελώνη, ο καθηγητής Λουκάς Δημητρίου ανέδειξε το τεράστιο τεχνολογικό χάσμα που χωρίζει την Κύπρο από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πόλεις. Ενώ τα Ευφυή Συστήματα Μεταφορών (ITS) έχουν καταστεί διεθνώς εξαιρετικά προσιτά και φθηνά, πολύ φθηνότερα από τα εκατομμύρια που δαπανώνται σε βαριές ασφάλτους και νέους κόμβους, οι κυπριακές συγκοινωνίες στερούνται ακόμα και τα βασικά:
- Απουσία ανέπαφων τραπεζικών πληρωμών (open-loop cEMV): Την ώρα που σε όλο τον κόσμο ο επιβάτης επιβιβάζεται απλώς ακουμπώντας την τραπεζική του κάρτα ή το κινητό του, στην Κύπρο απαιτούνται ακόμα κέρματα και χαρτονομίσματα. Ο οδηγός μετατρέπεται σε ταμία, σπαταλώντας δέκα με δεκαπέντε λεπτά ανά δρομολόγιο για να δίνει ρέστα.
- Μηδενική πληροφόρηση στις στάσεις: Την ώρα που ο πολίτης μπορεί να παρακολουθήσει ζωντανά την παραγγελία φαγητού στο κινητό του, στις στάσεις των λεωφορείων δεν υπάρχουν ψηφιακές οθόνες αντίστροφης μέτρησης ούτε φωνητική καθοδήγηση.
- Έλλειψη ηλεκτρονικών προκρατήσεων στα υπεραστικά: Τα υπεραστικά λεωφορεία κινούνται χωρίς δυνατότητα ψηφιακής κράτησης θέσης, με αποτέλεσμα γεμάτα οχήματα να προσπερνούν πολίτες και τουρίστες που περιμένουν μάταια στις στάσεις.
Η καθυστέρηση στην εφαρμογή των ITS δεν οφείλεται σε έλλειψη πόρων, αλλά σε διοικητική αδράνεια και έλλειψη προτεραιοτήτων.
C-ITS και το απόλυτο πλεονέκτημα ταχύτητας
Όπως υπογράμμισαν και οι δύο προσκεκλημένοι, η τεχνολογική πληροφόρηση δεν αρκεί εάν δεν συνοδεύεται από το θεμελιώδες προαπαιτούμενο των δημόσιων μεταφορών: το πλεονέκτημα ταχύτητας έναντι του ιδιωτικού αυτοκινήτου. Σήμερα, η ανάρτηση ωραρίων στις στάσεις της Λεμεσού αποτελεί δυσφήμιση, καθώς τα λεωφορεία κινούνται με ρυθμούς χελώνας, εγκλωβισμένα στο ίδιο μποτιλιάρισμα με τα αυτοκίνητα.
Εδώ ακριβώς απαιτείται η εφαρμογή των Συνεργατικών Ευφυών Συστημάτων Μεταφορών (C-ITS) και της Προτεραιότητας Σηματοδότησης (TSP):
- Επικοινωνία οχήματος με υποδομή (V2I): Σύνδεση της τηλεματικής των λεωφορείων με τα φανάρια κυκλοφορίας, ώστε το λεωφορείο να αναγνωρίζεται από απόσταση και να λαμβάνει αυτόματα πράσινο κύμα.
- Άμεση μείωση χρόνου διαδρομής: Η εφαρμογή της προτεραιότητας σηματοδότησης απελευθερώνει τα λεωφορεία από τις διασταυρώσεις, μειώνοντας τους χρόνους διαδρομής κατά 15% με 20% άμεσα, χωρίς να απαιτούνται σιδηροτροχιές και φαραωνικά έργα.
- Αυτόματη αστυνόμευση με κάμερες επί των οχημάτων: Με το 80% των κόλπων στάθμευσης των λεωφορείων να είναι μόνιμα κατειλημμένο από παράνομα παρκαρισμένα ΙΧ, η παραδοσιακή τροχονομία έχει αποτύχει. Η τοποθέτηση αυτόματων καμερών στα λεωφορεία για καταγραφή των παραβάσεων στις λεωφορειολωρίδες και στις στάσεις αποτελεί τη μόνη αποτελεσματική λύση.
Η σύνδεση πολεοδομίας και βιώσιμης κινητικότητας
Η συζήτηση ανέδειξε επίσης την πολεοδομική ρίζα του προβλήματος: την άναρχη οικιστική εξάπλωση (urban sprawl). Η Λευκωσία έχει φτάσει να καταλαμβάνει γεωγραφική έκταση ίση με τη Βιέννη, έχοντας μόλις το ένα δέκατο του πληθυσμού της, παράγοντας υποχρεωτική εξάρτηση από το αυτοκίνητο.
Η πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Κύπρου, του Πανεπιστημίου Frederick και εξειδικευμένων μελετητών για την εκπόνηση του νέου ενιαίου συγκοινωνιακού masterplan και των Τοπικών Σχεδίων για τους Δήμους Λεμεσού, Πολεμιδιών και Αμαθούντας αποτελεί ιστορική ευκαιρία. Ο συγκοινωνιακός σχεδιασμός δεν μπορεί να ακολουθεί εκ των υστέρων τις αναπτύξεις. Οι διάδρομοι των λεωφορείων, οι ποδηλατόδρομοι και η συμπαγής δόμηση πρέπει να θεσμοθετηθούν νομικά μέσα στα Τοπικά Σχέδια, ώστε να μην μπορούν να ακυρωθούν από μελλοντικές πιέσεις τοπικών συμφερόντων.
Η ώρα των αποφάσεων
Η Κύπρος δεν έχει άλλα περιθώρια καθυστερήσεων. Η δημοκρατία του δημόσιου χώρου απαιτεί σαφείς επιλογές:
- Άμεση λειτουργία των λεωφορειολωρίδων: Οι χαραγμένες λωρίδες στον παραλιακό και στη Νίκου Παττίχη πρέπει να ενεργοποιηθούν άμεσα με κάμερες και διαχωριστικά. Ένα λεωφορείο με 60 πολίτες δεν μπορεί να καθυστερεί πίσω από οδηγούς που μετακινούνται μόνοι τους.
- Εγκατάσταση έξυπνων φαναριών με λογική C-ITS: Προτεραιότητα στη σηματοδότηση στα μέσα μαζικής μεταφοράς σε όλους τους βασικούς άξονες για άμεση επιτάχυνση των δρομολογίων.
- Πλήρης κατάργηση των μετρητών στα λεωφορεία: Άμεση εισαγωγή των πληρωμών με τραπεζική κάρτα στα ακυρωτικά μηχανήματα, απελευθερώνοντας τον οδηγό από τον ρόλο του ταμία.
Τα τεχνολογικά εργαλεία και οι επιστημονικές λύσεις είναι διαθέσιμα. Αυτό που απαιτείται είναι η πολιτική βούληση να δοθεί πραγματικός χώρος και προτεραιότητα στη μαζική μετακίνηση.
--- Βασισμένο στην εκπομπή «Πρόσωπο με πρόσωπο» του Πανίκου Χατζηπαναγή στο [Τρίτο Πρόγραμμα του ΡΙΚ](https://youtu.be/abeuyqZKWZ0).
Σχετικά με τον ITS Cyprus
Ο ITS Cyprus φέρνει κοντά δημόσιες αρχές, έρευνα και βιομηχανία για την προώθηση των Ευφυών Συστημάτων Μεταφορών στην Κύπρο, με πρωτοβουλίες όπως το Road to Zero Cyprus για την οδική ασφάλεια.
Μάθετε περισσότερα για τον ITS Cyprus →