Η αυταπάτη των σιδηροτροχιών: Γιατί ο Γιάννης Καρούσος έχει δίκιο για τα λεωφορεία και το τραμ

Αποδομώντας τον μύθο του τραμ των 500 εκατομμυρίων

Η τηλεοπτική παρέμβαση του πρώην Υπουργού Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Γιάννη Καρούσου στο Lemesos TV έθεσε τέλος σε μια μακρά περίοδο ανέξοδης συνθηματολογίας γύρω από τα μέσα σταθερής τροχιάς στη Λεμεσό. Σχολιάζοντας τις προκαταρκτικές μελέτες του Δήμου που εκτιμούν το κόστος κατασκευής ενός δικτύου τραμ στα 25 με 35 εκατομμύρια ευρώ ανά χιλιόμετρο, ο κύριος Καρούσος υπήρξε απόλυτα σαφής: το τραμ δεν προσφέρει καμία ουσιαστική διαφορά σε σχέση με το λεωφορείο, κοστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια και υστερεί δραματικά σε ευελιξία, αφού δεν μπορεί να εισέλθει στις γειτονιές.

Αυτή η προσέγγιση επιβεβαιώνει τις βασικές αρχές της συγκοινωνιολογίας. Το τραμ αποτελεί στην πραγματικότητα ένα μέσο μαζικής μεταφοράς που αντλεί την ταχύτητα και την αξιοπιστία του αποκλειστικά από τον δικό του προστατευμένο διάδρομο. Εάν μια πόλη δεν διαθέτει την πολιτική βούληση να προστατεύσει μια απλή λεωφορειολωρίδα στην άσφαλτο, είναι εντελώς ανεδαφικό να ισχυρίζεται ότι θα κατασκευάσει και θα λειτουργήσει σιδηρόδρομο. Το να συζητάμε για έργα μισού δισεκατομμυρίου ευρώ την ώρα που οι χαραγμένες λεωφορειολωρίδες παραμένουν επισήμως ανενεργές και κατειλημμένες από παρκαρισμένα οχήματα συνιστά φυγή από τα πραγματικά προβλήματα.

Η επιλεκτική και υποκριτική εφαρμογή των ΣΒΑΚ

Μία από τις πιο καίριες παρατηρήσεις της συνέντευξης αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ).

Οι δήμοι υιοθετούν με ενθουσιασμό τις αναπλάσεις πλατειών, τα νέα πλακόστρωτα και τα έργα καλλωπισμού επειδή προσφέρουν επικοινωνιακά οφέλη. Όταν όμως έρχεται η ώρα να εφαρμοστούν οι δύσκολες πρόνοιες των σχεδίων, δηλαδή η αφαίρεση χώρου από το ιδιωτικό αυτοκίνητο για να παραχωρηθεί στο λεωφορείο, η τοπική ηγεσία υποχωρεί. Οι λεωφορειολωρίδες σχεδιάστηκαν, χρηματοδοτήθηκαν και βάφτηκαν στον παραλιακό άξονα, αλλά παραμένουν κλειστές επειδή κανείς δεν τολμά να συγκρουστεί με την παράνομη παρόδια στάθμευση. Ένα σχέδιο βιώσιμης κινητικότητας δεν είναι κατάλογος κατ' επιλογήν. Όταν υλοποιείς μόνο τις ευχάριστες παρεμβάσεις και αρνείσαι την προτεραιότητα στα μέσα μαζικής μεταφοράς, το κυκλοφοριακό χάος είναι αναπόφευκτο.

Άμεσες λύσεις χαμηλού κόστους που παραμένουν στα συρτάρια

Ο κύριος Καρούσος ανέδειξε συγκεκριμένες παρεμβάσεις διαχείρισης της κυκλοφορίας που μπορούν να ανακουφίσουν άμεσα την πόλη, χωρίς να απαιτούνται τεράστια κατασκευαστικά κονδύλια:

1. Έξυπνα Φανάρια (ITS) και Προτεραιότητα Λεωφορείων: Το έργο των έξυπνων φώτων τροχαίας σε 45 κόμβους της Λεμεσού παραμένει επί χρόνια παγιδευμένο σε δικαστικές προσφυγές και γραφειοκρατία. Η σύνδεση των σηματοδοτών με την τηλεματική των λεωφορείων (Transit Signal Priority) εξασφαλίζει αυτόματο πράσινο κύμα στα μέσα μαζικής μεταφοράς, προσφέροντας την ταχύτητα ενός τραμ πάνω στο υφιστάμενο οδικό δίκτυο.
2. Διαχείριση της ζήτησης μέσω Τηλεργασίας: Η εμπειρία της πανδημίας απέδειξε ότι η εργασία από το σπίτι αφαιρεί άμεσα χιλιάδες καθημερινές μετακινήσεις. Η θεσμοθέτηση της τηλεργασίας για μία ή δύο ημέρες την εβδομάδα σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις μειώνει άμεσα τις ουρές στις ώρες αιχμής, χωρίς να κοστίσει ούτε ένα ευρώ.
3. Οργανωμένη σχολική μεταφορά Door-to-Door: Η επέκταση των πιλοτικών προγραμμάτων μεταφοράς μαθητών από το σπίτι στο σχολείο απομακρύνει χιλιάδες αυτοκίνητα γονέων από τους δρόμους τις κρίσιμες πρωινές ώρες.

Η αντίφαση των νέων εμπορικών κέντρων

Στη συνέντευξη θίχτηκε επίσης η κραυγαλέα πολεοδομική αντίφαση της πόλης. Την ώρα που η Λεμεσός ασφυκτιά, κρατικοί φορείς μέσω του Συμβουλίου Παρεκκλίσεων εγκρίνουν τη δημιουργία νέων τεράστιων εμπορικών κέντρων (malls) στον κεντρικό αστικό ιστό, παρακάμπτοντας τις αρνητικές αποφάσεις των εκλεγμένων τοπικών αρχών.

Το να προσθέτεις δεκάδες χιλιάδες νέες μετακινήσεις ιδιωτικών οχημάτων σε κορεσμένους οδικούς άξονες και ταυτόχρονα να αναζητάς μέτρα αποσυμφόρησης αποτελεί απόλυτο πολεοδομικό παραλογισμό. Η διαχείριση των χρήσεων γης οφείλει να συμβαδίζει με τη συγκοινωνιακή φέρουσα ικανότητα της πόλης.

Πράξεις στο οδόστρωμα του σήμερα

Η Λεμεσός δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει δεκαπέντε χρόνια για ευρωπαϊκά κονδύλια και κρατικά δάνεια για να στρώσει σιδηροτροχιές στην παραλιακή.

Τα εργαλεία για την αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού βρίσκονται ήδη στη διάθεση των αρχών. Απαιτείται η πολιτική τόλμη να λειτουργήσουν άμεσα οι λεωφορειολωρίδες, να συνδεθούν τα φανάρια με συστήματα προτεραιότητας των λεωφορείων και να αστυνομευθεί ψηφιακά η παράνομη στάθμευση. Το να κάνουμε το λεωφορείο γρήγορο και αξιόπιστο στην άσφαλτο σήμερα είναι η μόνη ρεαλιστική διέξοδος από το κυκλοφοριακό αδιέξοδο.

--- Βασισμένο στην τηλεοπτική συνέντευξη του πρώην Υπουργού Μεταφορών Γιάννη Καρούσου στο [Lemesos TV](https://youtu.be/EAE3gTiiIpM).