Πατίνια στην Κύπρο: Το πρόβλημα δεν είναι τα ροδάκια, αλλά η άσφαλτος

Η συζήτηση στη Βουλή για τα ηλεκτρικά πατίνια φούντωσε ξανά, με αφορμή τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν πρόσφατα στην Επιτροπή Μεταφορών. Μέσα στους πρώτους οκτώ μήνες του έτους οι καταγγελίες εκτοξεύθηκαν στις 5.141, καταγράφηκαν επτά σοβαροί και ελαφριοί τραυματισμοί, ενώ δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Λεμεσό. Η εικόνα αυτή έφερε ξανά στο τραπέζι προτάσεις για καθολική απαγόρευση, κατασχέσεις, ποινικές διώξεις ανηλίκων και υποχρεωτικές εγγραφές σε μητρώα.

Η αγανάκτηση των πεζών είναι απόλυτα κατανοητή. Όποιος περπατά στον παραλιακό της Λεμεσού ένα καλοκαιρινό βράδυ έχει τρομάξει από πατίνι που πέρασε ξυστά με 30 ή 40 χιλιόμετρα την ώρα. Ακόμα χειρότερα, κυκλοφορούν στην αγορά συσκευές χωρίς εργοστασιακούς κόφτες που αγγίζουν τα 60 ή και τα 80 χλμ/ώρα, συχνά στα χέρια ανηλίκων. Αυτό είναι υπαρκτό πρόβλημα ασφάλειας. Παρ' όλα αυτά, η ιδέα ότι η λύση βρίσκεται στην καθολική απαγόρευση ή στις ατελείωτες κατασχέσεις εξακολουθεί να διαβάζει τα δεδομένα ανάποδα.

Τι δείχνουν οι αριθμοί των τροχαίων

Σαράντα πέντε άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους κυπριακούς δρόμους το 2025, καταγράφοντας τον χειρότερο απολογισμό της πενταετίας με 46 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 44% των θυμάτων επέβαινε σε αυτοκίνητα, το 21% σε μοτοσικλέτες, το 18% ήταν πεζοί και το 9% ποδηλάτες. Τα πατίνια αντιστοιχούν μόλις στο 1% των απωλειών.

Ακόμα και φέτος, με τη δραματική αύξηση των καταγγελιών και τους δύο τραγικούς θανάτους στη Λεμεσό, η συντριπτική πλειονότητα των σοβαρών και θανατηφόρων ατυχημάτων συνεχίζει να αφορά μηχανοκίνητα οχήματα. Αν εφαρμόζαμε την αρχή της απαγόρευσης με βάση τους νεκρούς, τα αυτοκίνητα θα έπρεπε να είχαν αποσυρθεί προ πολλού. Κανείς δεν το ζητά, γιατί μια κοινωνία χρειάζεται μετακινήσεις. Η οδική ασφάλεια δεν χτίζεται απαγορεύοντας ένα μέσο όταν εμφανιστούν προβλήματα, αλλά διορθώνοντας τον χώρο στον οποίο κινείται.

Το πραγματικό πρόβλημα: ταχύτητα και απουσία χώρου

Το International Transport Forum του ΟΟΣΑ επισημαίνει στην έκθεση Safe Micromobility ότι ο θόρυβος γύρω από τα πατίνια δεν πρέπει να κρύβει τον κύριο κίνδυνο των σύγχρονων δρόμων, που παραμένουν τα βαριά μηχανοκίνητα οχήματα. Στην Κύπρο, οι μισοί από όσους σκοτώνονται βρίσκονται έξω από αυτοκίνητο, ενώ πάνω από το 60% των θανατηφόρων συμβαίνει μέσα στις πόλεις. Οι άνθρωποι αυτοί δεν χάνονται επειδή υπάρχουν πατίνια, αλλά επειδή το οδικό δίκτυο σχεδιάστηκε αποκλειστικά για αυτοκίνητα και δεν προσαρμόστηκε ποτέ για κανέναν άλλον.

Ακόμα και η ίδια η Αστυνομία παραδέχτηκε στη Βουλή ότι η συντριπτική πλειονότητα των 5.141 καταγγελιών αφορά χρήση σε μη ενδεδειγμένους χώρους. Ο αναβάτης δεν ανεβαίνει στο πεζοδρόμιο επειδή του αρέσει να οδηγεί ζικ ζακ ανάμεσα σε πεζούς, αλλά επειδή αν κατέβει στην άσφαλτο κινδυνεύει να τον παρασύρει αυτοκίνητο. Όταν ένας ποδηλατόδρομος ξεκινά, διαρκεί διακόσια μέτρα και σταματά απότομα στο πουθενά, το αποτέλεσμα είναι αυτό ακριβώς αυτό που βλέπουμε σήμερα. Χωρίς ασφαλή διαδρομή στο οδόστρωμα, η οδήγηση μεταφέρεται αναγκαστικά στο πεζοδρόμιο.

Η εμπειρία της Σεβίλλης

Το συνηθισμένο επιχείρημα στην Κύπρο είναι ότι οι κατάλληλοι διάδρομοι απαιτούν δεκαετίες και τεράστια κονδύλια. Η Σεβίλλη απέδειξε το αντίθετο. Το 2006 είχε μόλις 12 χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων, κλίμα παρόμοιο με το κυπριακό και πλήρη κυριαρχία του αυτοκινήτου. Μέσα σε 18 μήνες κατασκεύασε 80 χιλιόμετρα συνεχούς, διαχωρισμένου δικτύου, φτάνοντας τα 120 χιλιόμετρα το 2010 με κόστος 32 εκατομμύρια ευρώ. Το αποτέλεσμα ήταν οι καθημερινές μετακινήσεις με δίκυκλα να δεκαπλασιαστούν σε τρία χρόνια.

Η επιτυχία βασίστηκε σε δύο πρακτικές αποφάσεις: το δίκτυο κατασκευάστηκε ολόκληρο και όχι αποσπασματικά, και ο χώρος αφαιρέθηκε από τις θέσεις στάθμευσης των αυτοκινήτων στο οδόστρωμα, αφήνοντας τα πεζοδρόμια άθικτα για τους πεζούς. Αυτή μπορεί να είναι η μόνη ρεαλιστική λύση και για τις κυπριακές πόλεις.

Οι κανόνες δεν είναι ο εχθρός, οι απαγορεύσεις είναι

Ορισμένες ρυθμίσεις είναι απαραίτητες και αποτελεσματικές. Στο Ελσίνκι, τα όρια ταχύτητας και οι νυχτερινοί περιορισμοί στα ενοικιαζόμενα πατίνια μείωσαν τους σοβαρούς τραυματισμούς έως και 88%. Το κράνος, τα φώτα, ο αυστηρός τελωνειακός έλεγχος στις εισαγωγές ώστε να μην πωλούνται πατίνια που πιάνουν τα 80 χλμ/ώρα, καθώς και η ευθύνη για την οδήγηση από ανηλίκους, είναι μέτρα λογικά.

Εκείνο που δεν πρόκειται να δουλέψει είναι η μετατροπή της αστυνομίας και των δήμων σε κυνηγούς πατινιών. Οι ίδιοι οι δήμοι δηλώνουν αδυναμία να διαχειριστούν κατασχέσεις και ελέγχους, ενώ η αστυνομία απλώς επιβεβαιώνει ότι τα πρόστιμα αυξάνονται χωρίς να αλλάζει η ουσία. Η κατάσχεση ενός πατινιού από έναν έφηβο στον παραλιακό της Λεμεσού δεν αλλάζει σε τίποτα το γεγονός ότι ο δρόμος δίπλα σε αυτόν τον παραλιακό είναι επικίνδυνος για οποιονδήποτε δεν είναι τυλιγμένος σε λαμαρίνα.

Τι χρειάζεται να γίνει

• Ολοκληρωμένοι διάδρομοι άμεσα: Επιλογή βασικών αξόνων σε Λεμεσό, Λευκωσία και Λάρνακα με στόχο τη δημιουργία συνεχούς δικτύου μέσα σε δύο χρόνια, αντί για αποσπασματικές λωρίδες που τελειώνουν σε διασταυρώσεις.
• Ανακατανομή χώρου από τη στάθμευση: Τα πεζοδρόμια είναι ήδη πολύ στενά. Ο απαραίτητος χώρος για προστατευμένη κίνηση μπορεί να βρεθεί μόνο από τις σειρές παρκαρισμένων αυτοκινήτων στο οδόστρωμα.
• Πραγματικό όριο 30 χλμ/ώρα στις γειτονιές: Επιβολή της χαμηλής ταχύτητας με φυσικό σχεδιασμό, όπως υπερυψωμένες διαβάσεις, στενότερες λωρίδες και μικρότερες ακτίνες στροφής, ώστε ο οδηγός να μην μπορεί πρακτικά να αναπτύξει ταχύτητα.
• Έλεγχος στις εισαγωγές και στην ταχύτητα: Απαγόρευση κυκλοφορίας συσκευών που ξεπερνούν τα όρια της μικροκινητικότητας και συμπεριφέρονται σαν μηχανάκια χωρίς πινακίδες.
• Αυστηρή αστυνόμευση των πεζοδρομίων εφόσον υπάρξει λωρίδα: Όταν δοθεί στον αναβάτη ασφαλής χώρος στον δρόμο, η κίνηση ανάμεσα στους πεζούς γίνεται αδικαιολόγητη και τα πρόστιμα αποκτούν ουσιαστικό αντίκρισμα.

Η απαγόρευση των πατινιών προσφέρει την ψευδαίσθηση ότι αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα των τροχαίων, αφήνοντας άθικτο το υπόλοιπο 99% των αιτιών που σκοτώνουν ανθρώπους στην Κύπρο. Οι χιλιάδες καταγγελίες επιβεβαιώνουν ότι ο κόσμος χρησιμοποιεί αυτά τα μέσα και ότι υπάρχει έλλειψη χώρου, όχι ότι πρέπει να εξαφανιστούν. Το δύσκολο ερώτημα δεν είναι αν θα απαγορεύσουμε τα πατίνια, αλλά αν είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε λίγο από τον χώρο του αυτοκινήτου για να κινούνται όλοι με ασφάλεια.

Πηγές

• Στοιχεία οδικής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κύπρο, 2025, όπως μεταδόθηκαν από το ΚΥΠΕ και τον Πολίτη
• International Transport Forum (ΟΟΣΑ), Safe Micromobility (2020) και 10 Recommendations for Safe Micromobility
• Εθνικό Προφίλ Οδικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Κύπρος
• Interreg Europe και Transportation Research Part A, για το πρόγραμμα ποδηλατικού δικτύου της Σεβίλλης, 2006–2010
• Έρευνα για τους νομοθετικούς περιορισμούς και τους τραυματισμούς από πατίνια στο Ελσίνκι, Φινλανδία