Φορτηγά στους αυτοκινητόδρομους τις ώρες αιχμής: Η λύση δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η τεχνολογία που ήδη έχουμε

Ελληνική Έκδοση

Ένα πρόσφατο τροχαίο στον αυτοκινητόδρομο, όπου φορτηγό χτύπησε από πίσω ένα ΙΧ, έφερε πάλι στην επιφάνεια μια γνωστή πρόταση: να απαγορευτεί η κυκλοφορία των βαρέων οχημάτων τις ώρες αιχμής. Η ανησυχία του κόσμου είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Το ζήτημα όμως είναι πώς μπορεί να εφαρμοστεί ένα τέτοιο μέτρο στην πράξη, σε ένα μικρό νησί όπου όλες οι μεταφορές εξαρτώνται αποκλειστικά από τους δρόμους.

Οι νόμοι της φυσικής στον δρόμο

Η προσέγγιση Safe System, στην οποία βασίζεται και το Road to Zero Cyprus, δέχεται ότι οι οδηγοί κάνουν λάθη, οπότε ο σχεδιασμός πρέπει να αποτρέπει αυτά τα λάθη από το να αποβούν μοιραία. Εδώ η διαφορά μάζας παίζει καθοριστικό ρόλο. Ένα φορτωμένο φορτηγό ζυγίζει πολλές φορές περισσότερο από ένα αυτοκίνητο και χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη απόσταση για να σταματήσει.

Όταν αυτό το βάρος κινείται μέσα στο μποτιλιάρισμα μιας κυπριακής πρωινής ή απογευματινής αιχμής, με συνεχή σταμάτα-ξεκίνα, τα πράγματα δυσκολεύουν. Μια στιγμιαία απροσεξία ή ένα δευτερόλεπτο καθυστέρησης στο φρενάρισμα απελευθερώνει κινητική ενέργεια που κανένα επιβατικό αυτοκίνητο δεν μπορεί να αντέξει. Η απομάκρυνση των φορτηγών από τις ώρες μεγάλης συμφόρησης είναι διεθνώς μια δοκιμασμένη μέθοδος για να μειωθούν τα σοβαρά ατυχήματα.

Πώς το αντιμετωπίζουν άλλες χώρες

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες περιορίζουν την κίνηση των φορτηγών σε συγκεκριμένες μέρες και ώρες. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστρία και η Ελλάδα εφαρμόζουν τέτοιους περιορισμούς τα Σαββατοκύριακα ή τις αργίες, κρατώντας τα βαριά οχήματα μακριά από τον δρόμο όταν η επιβατική κίνηση είναι αυξημένη.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο οδικής ασφάλειας στοχεύει στην προστασία των πιο ευάλωτων οδηγών απέναντι σε πολύ μεγαλύτερα οχήματα. Ο χρονικός διαχωρισμός, δηλαδή το να μην κυκλοφορούν τα μεγάλα φορτηγά τις ώρες που οι δρόμοι γεμίζουν αυτοκίνητα, αποτελεί μια άμεση και οικονομική λύση.

Η κυπριακή πραγματικότητα

Η απλή αντιγραφή αυτών των μοντέλων στην Κύπρο σκοντάφτει στην έλλειψη υποδομών. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν σιδηρόδρομο για τα εμπορεύματα και παράλληλες εθνικές οδούς. Στην Κύπρο δεν υπάρχει τίποτα από αυτά. Ό,τι εισάγεται φτάνει στα λιμάνια της Λεμεσού και της Λάρνακας, και η μόνη διαδρομή προς τις υπόλοιπες πόλεις περνά αναγκαστικά από τους αυτοκινητόδρομους Α1, Α2 και Α6.

Αν επιβληθεί μια γενική απαγόρευση κυκλοφορίας το πρωί και το απόγευμα, τα λιμάνια θα μπλοκάρουν και η τροφοδοσία της αγοράς, από καύσιμα μέχρι τρόφιμα, θα αντιμετωπίσει σοβαρές καθυστερήσεις. Ένα μέτρο που αγνοεί την καθημερινή λειτουργία της αγοράς γρήγορα θα ατονήσει ή θα καταργηθεί, δίνοντας τη λάθος εντύπωση ότι η ασφάλεια συγκρούεται με την οικονομία. Η λύση δεν βρίσκεται σε μια τυφλή απαγόρευση, αλλά στη στοχευμένη διαχείριση της κυκλοφορίας με τη βοήθεια της τεχνολογίας, ώστε να ξεχωρίζουν τα δρομολόγια που επείγουν από εκείνα που μπορούν να περιμένουν.

Έξυπνα συστήματα: Η θεωρία και η κυπριακή πραγματικότητα

Μια τέτοια ρύθμιση δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά ούτε με έναν αστυνομικό στον κόμβο ούτε με μια απλή πινακίδα που κανείς δεν προσέχει. Χρειάζονται Ευφυή Συστήματα Μεταφορών (ITS) που θα ρυθμίζουν την κυκλοφορία αυτόματα και με σαφείς κανόνες. Το παράδοξο είναι ότι μεγάλο μέρος του εξοπλισμού υπάρχει ήδη στην Κύπρο, αλλά μένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο.

• Κάμερες ANPR στους κόμβους εισόδου: Οι κάμερες αυτόματης αναγνώρισης πινακίδων μπορούν να επιτρέπουν την είσοδο μόνο σε φορτηγά έκτακτης ανάγκης, όπως βυτιοφόρα καυσίμων ή ψυγεία με ευπαθή προϊόντα, κρατώντας τα υπόλοιπα εκτός αυτοκινητοδρόμου τις ώρες αιχμής. Στην Κύπρο, η τεχνολογία ANPR υπάρχει ήδη εγκατεστημένη στα κινητά βαν φωτοεπισήμανσης, στα περιπολικά και στις κάμερες των φώτων τροχαίας. Η λειτουργία αναγνώρισης υπάρχει κανονικά στο λογισμικό τους, απλώς δεν αξιοποιήθηκε ποτέ στο πλήρες εύρος των δυνατοτήτων της για συνολική διαχείριση της κυκλοφορίας.
• Πινακίδες Μεταβλητών Μηνυμάτων (VMS): Οι ηλεκτρονικές αυτές πινακίδες μπορούν να προειδοποιούν έγκαιρα τους επαγγελματίες οδηγούς, να τους αλλάζουν πορεία ή να τους επιβάλλουν χαμηλότερο όριο ταχύτητας πριν φτάσουν στην ουρά του μποτιλιαρίσματος. Η υποδομή αυτή έχει τοποθετηθεί στους κυπριακούς αυτοκινητόδρομους από τα τέλη της περασμένης χρονιάς, με ορισμένες νεότερες προσθήκες πρόσφατα. Ωστόσο, οι περισσότερες παραμένουν σβηστές, καθώς περιμένουν ακόμα την ΑΗΚ να ολοκληρώσει τις συνδέσεις και να δώσει ρεύμα.
• Συστήματα ζύγισης εν κινήσει (WIM): Ένα υπερφορτωμένο φορτηγό χρειάζεται επικίνδυνα μεγαλύτερη απόσταση για να φρενάρει. Οι αισθητήρες στο οδόστρωμα εντοπίζουν τα υπέρβαρα οχήματα την ώρα που κινούνται. Συστήματα WIM υπάρχουν ήδη τοποθετημένα σε σημεία του δικτύου μας, αλλά λειτουργούν απομονωμένα, χωρίς σύνδεση με ένα κεντρικό κέντρο ελέγχου. Έτσι, κανείς δεν μπορεί να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στο οδόστρωμα και να παρεμβαίνει άμεσα για να απομακρύνει τα επικίνδυνα οχήματα.

Τα πρακτικά βήματα

Η ιδέα να περιοριστούν τα βαρέα οχήματα τις ώρες που οι δρόμοι είναι ασφυκτικά γεμάτοι κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Για να λειτουργήσει όμως χωρίς να παραλύσει η αγορά, δεν χρειαζόμαστε απαραίτητα νέες, ακριβές εξαγγελίες, αλλά να τεθούν σε λειτουργία όσα έχουν ήδη αγοραστεί και εγκατασταθεί. Η πλατφόρμα traffic4cyprus και το Εθνικό Σημείο Πρόσβασης υπάρχουν ως βάση.

Αν η ΑΗΚ ηλεκτροδοτήσει επιτέλους τις πινακίδες VMS, αν αξιοποιηθεί πλήρως το υφιστάμενο δίκτυο καμερών ANPR και αν συνδεθούν οι ζυγοί WIM με ένα κεντρικό σύστημα ελέγχου, ο περιορισμός των φορτηγών παύει να είναι ένα ανέφικτο μέτρο στα χαρτιά. Γίνεται ένα λειτουργικό εργαλείο που προστατεύει τους οδηγούς στα δύσκολα σημεία της ημέρας, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές ανάγκες του νησιού.